0 – 6 YAŞ GELİŞİM DÖNEMLERİ
GİRİŞ
Okulöncesi dönemdeki çocuklar meraklı, araştırıcı, hayal güçleri
kuvvetli ve sorgulayıcıdırlar. Bu nedenle çocukların bu yöndeki gelişimlerini
desteklemek amacıyla, onların araştırabilecekleri, meraklarını giderebilecekleri,
neden sonuç ilişkisini görebilecekleri, çeşitli fikirler öne sürerek
tahminlerde bulunabilecekleri fırsatlar verilmeli ve bu yönde eğitim ortamları
hazırlanmalıdır. Bu da çocukların merak ve araştırma duygularını geliştirici ve
zihinsel yeteneklerini uyarıcı etkinliklerden biri olan "fen
etkinlikleri" ile mümkündür. Okulöncesi dönemde fen etkinlikleri fen
bilimlerine ilişkin bilgilerin çocuğa aktarılması olmayıp, çocuğun bunları
yaparak ve yaşayarak öğrenmesidir. Ezbere bir fen bilgisi aktarımı çocuğun zihinsel
gelişimine katkısı olmayıp, sadece bilgilerin artmasına yarar. Oysa ki,
okulöncesi yıllarda önemli olan çocuğun araştırma, inceleme ve gözlem
becerilerini geliştirerek, sağlam bilimsel temeller oluşturması ve bilimsel
düşünmeyi öğrenebilmesidir. Anaokullarında çocukların yaparak öğrenmeleri ile
gerçekleştirilecek fen çalışmaları sırasında çocuk gözlem yapma, soru sorma,
fikirler ileri sürme, tahmin etme, iletişim kurma, düşüncelerini başkaları ile
paylaşabilme ve neden sonuç ilişkisini kavrama fırsatına sahip olacaktır. Bu
nedenle, fen etkinliklerine çocuğun merak duygusunu uyaracak ve doğal merakını
tatmin edecek doğal ortamın yaratılmasıyla başlanmalıdır. Esas olan çocuğun
merakını giderebilmesi için sorular sorması ve bu sorulara cevap bulabilmesi
için gözlem inceleme ve araştırma yapmasıdır. Okulöncesi çocuklar için fen
öğretiminin başlangıç noktası onların doğal çevreleridir. Çeşitli çevre
gezileri ve yürüyüşler onlara gözlem ve inceleme yapma fırsatı verirken,
doğadaki değişimler (mevsimler, gün, hava durumu gibi). Onlara sorgulama ve
araştırma olanakları yaratabilir. Ayrıca çevrelerindeki bitkiler, hayvanlar,
taşlar, bulutlar, yeryüzü, canlı ve cansız bütün nesneler onlarda heyecan
yaratır ve onlara araştırma fırsatları sunar. Bu nedenle öğretmen iyi bir
gözlemci olup, çocukların ihtiyaç duydukları her an onları bu tür etkinliklere
yönlendirebilmeli ve her konuda sorular sorarak, gözlem, inceleme, araştırma ve
sorgulama yeteneklerini geliştirebilmelidir.
0-1 AYDA
- Yüzü koyun
yatırıldığında başını kontrol etme çabası içindedir.4.haftada tutabilir ve
kaldırabilir.Eli kapalıdır.Avucunun içine küçük bir nesne
dokundurulduğunda sıkıca yakalar.
- Yüksek sese tepkide
bulunur.
- Göz,yakın bir nesne
üzerine kısa süre sabitleşebilir.Parlak renkler ve şematik şekiller
üzerinde,gözün biraz daha fazla kaldığı izlenebilir.
- Tatlı,tuzlu,ekşi,acı
besinleri ayırt edebilir.
1-4 AYLARDA
- Omuz ve baş kontrolü
görülmeye başlar.
- 3. ve 4.aylar içinde
desteklendiğinde kısa bir süre oturabilir.Başını dik tutabilir.Kollarına
dayanarak doğrulabilir.
- Görme duyusu
gelişmiştir.Yatay hareket eden nesneleri izleyebilir.Göz ilgisini çeken
nesneler üzerinde daha uzun süre kalır.
- Görme ve işitmenin
işbirliği görülür.Sesin geldiği yöne bakar.
- Çevreye ilgi artar,ayak
seslerine beslenme,banyo gibi hazırlıklara tepki verir.
- sosyal gülme 2. ay
sonunda görülür.
- Esas sesleri taklit
etme yeteneği gelişmiştir.
- Yakaladığı bir hareketi
durmadan tekrar eder.
- Çıngırağı hızla
sallayınca ses çıkardığını fark eder.Avuç içi ile yakalar.Herşeyi ağzına
götürür.
- Eller hafif açıktır.
4-10 AYLARDA
- Sırt üstü durumundan
yan yatmaya geçebilir.Emekleme denemesi 5. ayda görülür.7. ayda,sürünme ve
emekleme gelişir.8.ayda tam dönüş görülür.
- Uzatılan nesneyi
yakalamaya çalışır.6.ay içinde terredütlü yakalama görülür.8,9.aylarda iki
küpü bir araya getirebilir. Ustaca yakalama 9. ayda görülür.Aynı ay içinde
hangi elini seçtiğini belli edebilir. Sonra bu eli değiştirebilir.
- Katı mamaları,4.ayın
sonu ve 5.ay içinde yiyebilir.
- Anlamlı sesler ve
heceler çıkarmaya başlar,taklit yeteneği gelişmektedir.
- Destekle
oturabilir.Omuz ve baş konturolü gelişmiştir.7.ay içinde desteksiz oturma
görülür.
- Yardımla ayakta
durabilir.Tutunarak durma 9. ve 10. ayda görülür.Emeklemede ustalaşmıştır.
- Göz ve el
koordinasyonunun başlangıcı 4. aya raslar.
- 6.ayb içinde tanıdık ve
yabancı yüzleri ayırt etme başlar.Seçicilik görülür.
- Objeleri bir elinden
diğerine geçirebilir.(Çocuklar genellikle9-12.aylar arası hangi ellerini
kullanmak üzere seçtiklerini belli ederler.İki yaşına kadar sağ elini
kullanmasına yardım ve özendirme söz konusu olabilir,oyuncağı sağ eline
uzatmak,sağ elini rahat kullanacağı bir biçimde oturtmak gibi-ikinci
yaştan sonra,sol elini seçtiğini ortaya koyarsa herhangi bir karışma
zararlı olabilir.)
10-12 AYLARDA
- Yardımsız ayağa
kalkabilir.Tutunarak yürür.Erken yürüme görülebilir.Ortalama yürüme zamanı
13-15 aylar arasıdır.
- Yatma durumundan
oturmaya geçebilir.Düşmeden,eğilebilir.
- Çevrede gördüğü
davranışları taklit edebilir.
- Parmaklarını deliklere
sokmaya çalışır;halkaları yakalar.
- Yetişkinlerin
sallanarak ve vurarak yaptığı oyunlardan zevk alır.
- Üç küpü yan yana
getirmeye çalışır.
- Ulaşmak istediği
nesneyle arasındaki engeli kaldırabilir.Amaç-sonuç bağlantısını kura
bilmektedir.Bu ilk zeka belirtisidir.Nesneleri son kayboldukları yerde
değil,ilk denemede bulduğu yerde arar.
- Topu karşısındaki
kilşiye atma denemeleri yapar.
- Önceden anlama,kestirme
görülür.Annenin kalkmasının onun gideceğine işaret olduğunu sezinlerve
ağlayabilir.
- Yabancılardan çekinme
ve korkma görülür.
- Kendini besleme isteği
gösterir.Kaşığı kullanmak ister.
- Kahkaha ile
gülebilir.Sevgi gösterir.
İki Yaş Çocuğunun Gelişim Özellikleri
İki yaş çocuğu en iyi şekilde koklama, tatma, dokunma, duyma ve
görme duyuları yoluyla öğrenebilir. Çok meraklıdırlar ve her şeyi araştırıp
keşfetmek isterler. Çok cesaretlidirler ve onların bu araştırıcı doğaları
yetişkinleri korkutabilir. Bu nedenle, kısıtlanmaksızın denetlenmeleri
gerekebilir. Dikkat süreleri 2-5 dakika gibi çok kısadır. Ancak bir şey onlara
çok ilginç gelirse daha uzun bir süre etkinliğe katılabilirler. Bu dönemde
çocuklar sık sık "hayır" kelimesini kullanır ve hatta çok hoşlandığı
birşeyi isteyip istemediği sorulduğunda dahi hayır diyebilirler. Bu nedenle
onlara "yemek için hazır mısın?" diye sormak yerine, "öğle
yemeği zamanı" diye belirtebiliriz.. İki yaşındaki çocuk ancak iki-üç
kelimelik cümleler kurabilir. Bu dönemde merak duygularının da bir sonucu
olarak, sık sık "ne, niçin, nerede" gibi sorular sorarlar. Ancak
onlar konuştuklarından daha fazla kelimeyi anlayabilirler.
Zihinsel Gelişim Özellikleri
Yapılabilecek Aktiviteler
Şekilleri yerleştirebilme
- Çocukların rahatlıkla
alıp kullanabilecekleri yerlere oyuncaklarını yerleştirmelerini saglama
- İçerisine şekilleri
yerleştirebilecekleri şekil kutuları verme Sınırlı ilgi süresi
- Çocuklara 2-5 dakika
sürecek kısa hikayeler okuma
- Çocuklarla şiir ve
parmak oyunları tekrarlama Yetişkini taklit
- Çocukların
kullanabilmeleri amacıyla, dramatik oyun köşesinde şapka, çanta, küpe gibi
aksesuarlar bulundurma
- Çocukların kendilerini
görebilecekleri yerlere aynalar asma
18-24 AYLAR
- Sandalyede rahatlıkla
oturabilir.
- Elinden
tutulduğunda,merdivenleri inip-çıkabilir.Tek ayak üstüne
atlayabilir.Atlamada iki ayağını birden kullanamaz.
- Koşabilir;ancak ani
dönüşlerde dengesini kaybeder.
- Kaşığı doğru tutar ve
ağzına götürebilir.
- Araç kullanarak,ulaşmak
istediği nesneyi yakalayabilir.
- Tekerlekli arabayı
çekebilir.Topa tekme vurabilir.
- Bebeğinin
gözünü,kulağını,ağzını v.b organlarını gösterebilir.
- Bazı nesneleri veya
canlıları resimlerinden tanır ve gösterir.
- Objelerle ilgili
etkinliklerde,yatay kavramına doğru bir yöneliş izlenir.
- Doğrudan algı alanında
olmayan,ancak daha önce gördüğü bir olayı,taklityoluyla,ortaya koyabilir.
- İlgi alanında dikkat topalama
ve hatırlama süresi,yaklaşık 15 dak.dolaylarındadır.
- Yeni etkinlikler
dener;beceremediğinde,önce ustalaştığı benzer bir davranışı tekrarlayarak
çözüm arar.Düşüncelerini,taklit yoluyla,davranış ve tavır alışlarıkyla
ortaya koyar.
- Yapması istenen basit
istekleri yerine getirebilir.Oyuncaklarını bir sepete koyabilir.
- Kitap sayfalarını
üçer-beşer çevirebilir;tek tek çevirmeyide becerebildiğini,zaman
zaman,ortaya koyar.
- Kağıdı katlamaya
çalışır;el seçimini ortaya koyar;ancak zamanla bu seçimi kendiliğinden
değiştirebilir.
- Tahta küpleri kutudaki
yerlerine yerleştirebilir.
- Bir kelimelik cümleler
çoğunlukta olmakla birlikte,iki kelimelik zaman zamanda,üç kelimelik
cümleler kurabilir.
- Öz-yönelim çok
güçlüdür;sevdiği kişi ve nesneleri paylaşmak istemez.Mutluluk ve haz
duygularını,yoğun biçimde,belli eder.Utanma,korku,öfke kıskanma duyguları
belirir.
- Diğer çocuklara ilgi
artar.Onlarla birlikte olmak ister;ancak,yan yana sürdürülen paralel
oyunlar görülür.
- Dışkılama konturaolü
gelişmektedir.
3 YAŞ ÇOCUĞUNUN GELİŞİM ÖZELLİKLERİ
Büyük ve küçük kas aktivitelerinde daha başarılı, daha fazla
kontrole sahiptirler. Daha istekli, ilgili arkadaş canlısı ve daha
bağımsızdırlar. Hikaye dinlemek ve tekrarlamaktan hoşlanırlar. Dikkat süreleri
hala çok kısadır. Üç ve daha fazla kelime içeren cümleler kurabilirler. Hala
hatalı konuşmakla birlikte konuşmalar daha anlaşılır şekildedir. 1000 kelime
hazinesine sahiptirler. İki-üç emri arka arkaya yerine getirebilirler. Su
köşesi aktivitelerinden hoşlanırlar.
Zihinsel Gelişim Özellikleri Yapılabilecek Aktiviteler
Üç objeyi seçme ve sayma
- a. Her çocuk için
masaya çatal, kaşık, tabak koymalarını isteme
- b. Bahçeden seçerek üç
çiçek toplamasını isteme
- Dört-altı rengi tanıma
ve eşleştirme (önce kırmızı, yeşil, mavi, sarı daha sonra kahverengi,
siyah, turuncu, mor)
- a. Bir daireyi her biri
farklı renk olacak şekilde altı eşit parçaya bölme ve çocuktan bu altı
rengi seçerek etrafına yerleştirmesini isteme
- b. Altı tane renkli
kutu ve altı tane aynı renkteki fasulye torbaların çocuğa vererek, uygun
renkteki fasulye torbasını uygun kutuya fırlatmalarını sağlama
- c. Bir kutuya 8-10 tane
farklı renkte nesne koyarak çocuktan ismi söylenilen renkteki nesneyi
bulmasını isteme
- Merdivenleri tek
adımlarla çıkabilir.
- Tek ayak üzerinde durabilir
zıplar;parmak uçlarında yürüme denemeleri yapar.
- Koşmayı daha iyi
becerir;köşeleri rahatlıkla döner,hızını artırabilir ve azaltabilir.Zaman
zaman tökezlenir ve düşer.
- Ayakkabılarını
(genellikle ters) giyinbilir;ancak bağcıklarını bağlayamaz.
- Basit giysileri
ğiyiyebilir. ve çıkarabilir.
- Küpleri üst üste
koymada ustalaşmıştır.9-10 küple kale yapabilir.Küpleri yatay kullanma
görülür.
- Su dolu bir bardağı
taşıyabilir;suyunu içebilir.Çatalla yemek yemeye başlar.Kaşık kullanmada
ustalaşmıştır.
- Kağıdı yandan
katlayabilir.Gösterildiği halde,genllikle köşe katlaması yapamaz.
- Köşeli,dikey çizgiler
çizebilir.Bir insanı normal çizemez.uvarlak çizgilere geçiş görülür.
- Tuvalet ihtiyacını
belirtir.Ancak,zaman zaman,oyuna daldığında ya da bazı geceler,haber verme
gecikebilir.
- Yuvarlak,kare,üçgen
şekilleri eşleştirebilir;yerine yerleştirebilir;ancak bu şekilleri
çizemez.
- Özellikle dilde,bu
eşleştirme yeteneği belirgindir.Objeleri kolayca
sınıflayabilir;tanmlayabilir;kıyaslayabilir.
- Ana renkleri tanır ve
eşleştirebilir.
- Durmadan soru sorar.
- Uygun olan ve olmayan
davranışlarıyla ilgili tepkileri anlayabilir;bunlara göre kendini
yöneltebilir.
- Koku ve dokunma
farklılıklarını ayırt edebilir.
4 YAŞ ÇOCUĞUNUN GELİŞİM ÖZELLİKLERİ
El becerileri daha gelişmiştir. Daire ve kare şekillerini kopya
edebilir. Vücudun baş bölümlerinin bulunduğu resimler çizebilir. Büyük parça
"yap-boz"ları yerleştirebilir. Hikayelere başlıklar uydurur ve
konuları birbirine bağlar. Blok ve dramatizasyon köşelerinde oynamaktan çok
büyük zevk alır. Çok fazla konuşarak yetişkinin sabrını dener.
Zihinsel Gelişim Özellikleri .... Yapılabilecek Aktiviteler
(İki uzun çizgi çizme)
- a. Çocuklarla uzunluğu
hakkında konuştuktan sonra renkli kurdeleleri kesmelerini saglama
- b. Üç-dört farklı
uzunlukta samanı kesme ve onları uzunluklarına göre sıraya koymalarını
sağlama
(Dört ve daha fazla sayı
sayma)
- a. Dört fasulye
torbasını seçerek, sayarak fırlatmalarını sağlama
- b. Çocuklardan
zıplarken saymalarını isteme
- c. Yemek zamanı
arkadaşlarını saymalarını isteme
- d. Kutudan dört
kurabiyeyi sayarak almalarını isteme
- e. Meyveyi dört parçaya
kesmelerini isteme
- f. Grup kararlarını
oylama ve her oyu gösteren bir grafik yaparak oyları sayma
(Altı rengi isimlendirme ve
tanıma )
- a.Gün boyunca
karşılaştığı nesnelerin renklerini tartışma. Örneğin: Kırmızı ışık, yeşil
ağaç, sarı muz gibi
- b. Bir grup nesneyi
renklerine göre ayırma, benzer ve farklılıklarını söyleme
- Koşmada daha
güvenlidir.
- Bir bacak üzerinde daha
uzun süre dengede durabilir.Sekemez;bu beceri 5 yaşına doğru görülür.
- Top yakalamada becerisi
artmıştır.El-göz işbirliği gelişmiştir.
- Elini,yüzünü
yıkayabilir.Dişini fırçalar.
- Kendi başına
giyinebilir;düğmelerini ilikleyebilir.Saçını tarar.
- Ayakkabısını doğru
ğiye;bağcıklarını ancak bir süre sonra bağlayabilir.
- Dökmeden bir kaptan
diğerine su boşaltabilir.Bloklarla küpleri kullanarak binalar yapabilir.
- Diğer çocuklarla
yarışmaya girer
- Paylaşabilir.
- Öz-yönelim hala yoğun
olmakla birlikte başkalarının varlığına ve haklarına bilinçlenme
başlamıştır.
- Büyük küçük kavramları
gelişmiştir.Ancak"orta"ölçüyü ayırt edemez.
- Kağıdı köşeli katlamada
hala güçlük çeker,zaman zaman başarır.
- Objeleri 4 e kadar
sayabilir.Az-çok kavramı gelişmeye başlar.
- Birkaç harf
yazabilir.Kitap sayfalarını rahatlıkla,tek tek çevirebilir.
- Makası kabaca
kullanabilir.
- Masal dinlemeyi
sever.Dikkat süresi 10-15 dk ile değişir.
- Üç tekerlekli bisikleti
kullanmada ustalaşmıştır.
- Ana renklerin
isimlerini rahatlıkla kullanır.
- Eksik çizilmiş
resimlerin bir-iki eksiğini görebilir.
- Üçgen ve kare şekilleri
kabaca çizebilir.Artı ve çarpı şekillerini çizebilir.
- İnsan resmini bir baş
ve ona bağlı olarak çıkan iki çizgi ile belirterek çizer.Beden bu çizimde
yer almaz.
- İki-üç kişilik grup
oyunlarına katılır.
- Boyda
5-6cm.lik;kiloda1,5-2.kgr.lık bir artış gösterir.
3 YAŞ ÇOCUĞUNUN GELİŞİM ÖZELLİKLERİ
Büyük ve küçük kas aktivitelerinde daha başarılı, daha fazla
kontrole sahiptirler. Daha istekli, ilgili arkadaş canlısı ve daha
bağımsızdırlar. Hikaye dinlemek ve tekrarlamaktan hoşlanırlar. Dikkat süreleri
hala çok kısadır. Üç ve daha fazla kelime içeren cümleler kurabilirler. Hala
hatalı konuşmakla birlikte konuşmalar daha anlaşılır şekildedir. 1000 kelime
hazinesine sahiptirler. İki-üç emri arka arkaya yerine getirebilirler. Su
köşesi aktivitelerinden hoşlanırlar.
Zihinsel Gelişim Özellikleri Yapılabilecek Aktiviteler
Üç objeyi seçme ve sayma
- a. Her çocuk için
masaya çatal, kaşık, tabak koymalarını isteme
- b. Bahçeden seçerek üç
çiçek toplamasını isteme
- Dört-altı rengi tanıma
ve eşleştirme (önce kırmızı, yeşil, mavi, sarı daha sonra kahverengi,
siyah, turuncu, mor)
- a. Bir daireyi her biri
farklı renk olacak şekilde altı eşit parçaya bölme ve çocuktan bu altı
rengi seçerek etrafına yerleştirmesini isteme
- b. Altı tane renkli
kutu ve altı tane aynı renkteki fasulye torbaların çocuğa vererek, uygun
renkteki fasulye torbasını uygun kutuya fırlatmalarını sağlama
- c. Bir kutuya 8-10 tane
farklı renkte nesne koyarak çocuktan ismi söylenilen renkteki nesneyi
bulmasını isteme
- Merdivenleri tek adımlarla
çıkabilir.
- Tek ayak üzerinde
durabilir zıplar;parmak uçlarında yürüme denemeleri yapar.
- Koşmayı daha iyi
becerir;köşeleri rahatlıkla döner,hızını artırabilir ve azaltabilir.Zaman
zaman tökezlenir ve düşer.
- Ayakkabılarını
(genellikle ters) giyinbilir;ancak bağcıklarını bağlayamaz.
- Basit giysileri
ğiyiyebilir. ve çıkarabilir.
- Küpleri üst üste
koymada ustalaşmıştır.9-10 küple kale yapabilir.Küpleri yatay kullanma
görülür.
- Su dolu bir bardağı
taşıyabilir;suyunu içebilir.Çatalla yemek yemeye başlar.Kaşık kullanmada
ustalaşmıştır.
- Kağıdı yandan
katlayabilir.Gösterildiği halde,genllikle köşe katlaması yapamaz.
- Köşeli,dikey çizgiler
çizebilir.Bir insanı normal çizemez.uvarlak çizgilere geçiş görülür.
- Tuvalet ihtiyacını
belirtir.Ancak,zaman zaman,oyuna daldığında ya da bazı geceler,haber
verme gecikebilir.
- Yuvarlak,kare,üçgen
şekilleri eşleştirebilir;yerine yerleştirebilir;ancak bu şekilleri
çizemez.
- Özellikle dilde,bu
eşleştirme yeteneği belirgindir.Objeleri kolayca
sınıflayabilir;tanmlayabilir;kıyaslayabilir.
- Ana renkleri tanır ve
eşleştirebilir.
- Durmadan soru sorar.
- Uygun olan ve olmayan
davranışlarıyla ilgili tepkileri anlayabilir;bunlara göre kendini
yöneltebilir.
- Koku ve dokunma
farklılıklarını ayırt
4 YAŞ ÇOCUĞUNUN GELİŞİM ÖZELLİKLERİ
El becerileri daha gelişmiştir. Daire ve kare şekillerini kopya
edebilir. Vücudun baş bölümlerinin bulunduğu resimler çizebilir. Büyük parça
"yap-boz"ları yerleştirebilir. Hikayelere başlıklar uydurur ve
konuları birbirine bağlar. Blok ve dramatizasyon köşelerinde oynamaktan çok
büyük zevk alır. Çok fazla konuşarak yetişkinin sabrını dener.
Zihinsel Gelişim Özellikleri .... Yapılabilecek Aktiviteler
(İki uzun çizgi çizme)
- a. Çocuklarla uzunluğu
hakkında konuştuktan sonra renkli kurdeleleri kesmelerini saglama
- b. Üç-dört farklı
uzunlukta samanı kesme ve onları uzunluklarına göre sıraya koymalarını
sağlama
(Dört ve daha fazla sayı
sayma)
- a. Dört fasulye
torbasını seçerek, sayarak fırlatmalarını sağlama
- b. Çocuklardan
zıplarken saymalarını isteme
- c. Yemek zamanı
arkadaşlarını saymalarını isteme
- d. Kutudan dört
kurabiyeyi sayarak almalarını isteme
- e. Meyveyi dört parçaya
kesmelerini isteme
- f. Grup kararlarını
oylama ve her oyu gösteren bir grafik yaparak oyları sayma
(Altı rengi isimlendirme ve
tanıma )
- a.Gün boyunca
karşılaştığı nesnelerin renklerini tartışma. Örneğin: Kırmızı ışık, yeşil
ağaç, sarı muz gibi
- b. Bir grup nesneyi
renklerine göre ayırma, benzer ve farklılıklarını söyleme
- Koşmada daha
güvenlidir.
- Bir bacak üzerinde daha
uzun süre dengede durabilir.Sekemez;bu beceri 5 yaşına doğru görülür.
- Top yakalamada becerisi
artmıştır.El-göz işbirliği gelişmiştir.
- Elini,yüzünü
yıkayabilir.Dişini fırçalar.
- Kendi başına
giyinebilir;düğmelerini ilikleyebilir.Saçını tarar.
- Ayakkabısını doğru
ğiye;bağcıklarını ancak bir süre sonra bağlayabilir.
- Dökmeden bir kaptan
diğerine su boşaltabilir.Bloklarla küpleri kullanarak binalar yapabilir.
- Diğer çocuklarla
yarışmaya girer
- Paylaşabilir.
- Öz-yönelim hala yoğun
olmakla birlikte başkalarının varlığına ve haklarına bilinçlenme
başlamıştır.
- Büyük küçük kavramları
gelişmiştir.Ancak"orta"ölçüyü ayırt edemez.
- Kağıdı köşeli katlamada
hala güçlük çeker,zaman zaman başarır.
- Objeleri 4 e kadar
sayabilir.Az-çok kavramı gelişmeye başlar.
- Birkaç harf
yazabilir.Kitap sayfalarını rahatlıkla,tek tek çevirebilir.
- Makası kabaca
kullanabilir.
- Masal dinlemeyi
sever.Dikkat süresi 10-15 dk ile değişir.
- Üç tekerlekli bisikleti
kullanmada ustalaşmıştır.
- Ana renklerin
isimlerini rahatlıkla kullanır.
- Eksik çizilmiş resimlerin
bir-iki eksiğini görebilir.
- Üçgen ve kare şekilleri
kabaca çizebilir.Artı ve çarpı şekillerini çizebilir.
- İnsan resmini bir baş
ve ona bağlı olarak çıkan iki çizgi ile belirterek çizer.Beden bu çizimde
yer almaz.
- İki-üç kişilik grup
oyunlarına katılır.
- Boyda
5-6cm.lik;kiloda1,5-2.kgr.lık bir artış gösterir.
5 YAŞ ÇOCUĞUNUN GELİSİM ÖZELLİKLERİ
Motor becerileri daha gelişmekle birlikte harf ve sayıları ters
yazabilir. Durmaksızın konuşur ve sorular sorar. Zaman kavramı ile daha fazla
ilgilenmeye başlar ve saatin akrep ve yelkovanının temel hareketlerini bilir.
İlk, orta ve son gibi pozisyon kavramlarını bilir. Kendi adını yazabilir veya
gördüğünde tanıyabilir. Dikkat süreleri artmakla birlikte yetişkine oranla hala
çok kısadır. Gerçek ile hayali çok zor ayırt edebilirler.
Zihinsel Gelişim Özellikleri...Yapılabilecek Aktiviteler
(İsmini tanıma)
- a. Çocukların
görünmeyen bir yerlerine adlarını yazma
- b. Elbise ve ayakkabı
dolabına her bir çocuğun adını yazma (çocuk sizi bunu yaparken izlemeli)
- c. Çalışmalarına
isimlerini yazmaları için cesaretlendirme
(Birden yirmiye kadar ezbere
sayma)
- a. Masada çocukları
sayma
- b. Peçeteleri sayma
- c. Tabakları sayma
- d. Çocukların
karşılaştıkları materyalleri onlarla sayma
(Birden beşe kadar sayıları
yazma)
- a. Sayıları yazmaları
için çocuklara kağıt kalem verme
- b. Tıraş köpüğü vererek
çocuğun bunlarla sayıları yazmasını isteme
(İlk, orta ve son
pozisyonlarını anlama)
- A. Hafta içinde ilk,
orta ve son kavramını anlamak için temizlik kuyruğunda çocukların yerlerini
değiştirme
- B. Üç araba koyarak
ilk, orta ve son hakkında konuşma
- Koşma,sekme ve atlamada
vücut hareketleri tam bir denge içindedir.
- Küçük kas gelişimi
ileri düzeydedir.Kalemi rahatlıkla kullanabilir.
- Kesme ve yapıştırma
etkinliklerine ilgi duyar.
- Kare ve üçgen şekilleri
rahatlıkla kopye edebilir;ancak,baklava biçiminin meyilli kenarlarını
çizmede,hala güçlük çeker.
- Karşılaştırmalar
yapabilir.Kendini eleştrebilir.
- Çevresini denetlemek
ister
- İnsan
resmini,baş,bacaklar ve ayaklar olarak çizer.Bedenin bu çizimde yer
alması,altıncı yaşa doğru gerçekleşebilir.
- Objeleri on'a kadar
sayabilir.
- Büyüklük küçüklük
kavramlarından sonra"orta""yarım" ve"ikisi
arası" kavramlarındada gelişme görülür.
- Olaylarla zamanı
birleştirmeye başlamıştır.Sabah ve akşamı bilir.Televizyonda sevdiği
dizinin zamanını hatırlamaya başlar.
- Bilgi toplayıcı sorular
sorar.Kelimelerin anlamlarını öğrenmek ister.
- Basit
kelimeleri,özellikle kendi adını kopye etmek iste;deney fırsatı
verildiğinde başarılı olur.
- Para ile alış veriş
yapabilir.
- Düzen duygusu
gelişmiştir.Çevresini denetlemek ister.Ayakkabılarının bağlarını
bağlayabilir.
- Eksik insan ve eşya
resimlerini tamamlayabilir.
- Önceleri olduğu gibi
korku ile sık sık sarsılmaz.Kendine ve çevresine güvenir.Gerçek ve hayal
arası ayrımı yapmaya başlar.
- Yaptığı işin görülüp
beğenilmesini ister.
- Sosyal uyum için
gerekli daavranışları,çevresinde gördüğü örnekleri taklit ederek,elde
eder.
- Benlik kavranı iyice
gelişmiştir.Özdeşleşmek üzere seçtiğibirey gibi hareket etmeye özen
gösterir.
- Boyda
5-6cm.lik;kiloda1,5-2.kgr.lık bir artış gösterir.
0-6 YAŞ GELİŞİM AŞAMALARI
6 YAŞ
6 YAŞ ÇOCUĞUNUN GELİŞİM ÖZELLİKLERİ
Canlı ve coşkulu olduğundan yeni şeylerle yeteneklerini denemeye
heveslidir. Bu nedenle yeni denemelere girmeye çok isteklidir. Okuma yazma ve
sayıları kullanma yeteneğinin ilk adımlarını atabilir. Fakat öğrendikleri
şeyler hala gözlemlediği ve yaptığı şeylere dayalı olup, soyut düşünemezler.
Beş yaşa oranla daha titizlikle üçgen çizebilir, kareyi daha doğru biçimde
kopya edebilir. Nesnelerdeki benzerlikleri ve farklılıkları söyleyebilir.
Ortalama 3000 kelime hazinesine sahiptir. Geçmiş, şimdi ve gelecek zaman
kavramları şekillenmeye başlamıştır.
- Ev içi ve dışı
etkinliklerde çok canlıdır.
- El becerisinin ona
sağlıyabileceği olanakları keşvetmiştir.Bloklarla çeşitli yapılar yapar ve
oyunlarında bunları kullanır.
- El işi çalışmalarını
severek yapar.Rahatlıkla keser;yapıştırı;katlar ve şekil verebilir.
- Top ve ip oyunları
yaygındır.Erkek çocukların genellikle top,kız çocuklarının ise ip
oyunlarını yeğledikleri görülür.
- Oyunlarda kız-erkek
ayrımı görülmeye başlar.Grup oyunlarına istek artmıştır.
- Çizgileri daha
gerçekçidir.Bir insan resmini,baş,gövde,kollar ve bacaklarını belirterek
tan çizebilir.
- Şekilleri tanır
eşleştirebilir.Harfleri kopye edebilir;adını yazabilir.
- Kitapta resim boyamayı
ve resim yapmayı sever.
- Pasif kelime hazinesi
ilköğretim için gerekli görülen zenginliğe ulaşmıştır.
- Kendi görüş açısından
sağ ve sol tarafını ayırt edebilir;ancak,diğer bir kişinin sağ ve sol
kolunu göstermekte güçlük çeker.
- Basit alış verişleri
rahatlıkla yapabilir;paraları tanır.
- Geçmiş,şimdi ve gelecek
zaman kavramları,kaba bir biçimde,şekillemeye başlamıştır. 2. OKULÖNCESİ
EĞİTİMDE FEN BİLGİSİ ÖĞRETİMİNİN AMAÇLARI 1.Çocuğun zihinsel becerilerinin
gelişimine yardımcı olmak a. Bir sorunu algılama ve tanımlayabilme b.
Soruna veya çözümüne ilişkin bilgileri edinme ve bu bilgileri belleğinde
depolama ve gerektiğinde kullanma. c. Depoladığı bilgileri günlük yaşamda
akılcı bir biçimde sorunlarının çözümü için kullanma d. Karşılaştığı
sorunlara yeni çözümler bulma; yetersiz çözüm bulduğunda başa dönüp
yeniden başlama ve sorunu düzeltme e. Sorunun çözümünde zorlandığında
sorundan kaçmayıp, gerçekçi çözümler arama 2. Düşüncelerini rahatça ifade
edebilme ve paylaşabilme alışkanlığı kazandırmak. 3. Bilgiyi bulma,
toplama ve yararlanma sürecini çocuğa öğreterek, bilimsel bir tutum ve
tavır geliştirmek. Araştırmadan sonuca varma genelleyici ve gerçekdışı
değerlendirmeler yapma, bilgiyi kaynağından araştırmayıp, kulaktan dolma
bilgilerle değerlendirme, olaylara tek bir açıdan bakma gibi bilimsel
olmayan tutumlardan uzak tutma. 4. Bağımsız düşünme ve muhakeme yeteneğini
geliştirmek. 5. Çocukta çevresinde olup bitenlere karşı duyarlılık
kazandırmak. 6. Çocuğa dinleme becerisi kazandırmak. 3. FEN BİLGİSİ
ÖĞRETİMİNDE YAPILABİLECEK ETKİNLİKLER Temelde bu etkinlikler üç gruba
ayrılır. 3.1. Öğretmenin Başlattığı veya Gerçekleştirdiği Fen
Etkinlikleri: Bu etkinlikler önceden öğretmen tarafından ayrıntılı olarak
planlanan etkinliklerdir. Öğretmen önceden planlamaya uygun bir biçimde
fen köşesine konu ile ilgili araç gereçleri koyar. Ayrıca öğretmen
belirlenen konu ile ilgili olarak çocukların meraklarını uyandırmak için,
önce kendi sorular sorar, sonra çocukları konu ile ilgili sorular sorması
için cesaretlendirir. Örneğin; öğretmen sıcak-soğuk kavramını işlediği bir
gün dışarıda çocuklarla kartopu oynarken, ne kadar çok terlediğinden
(ısındığından) bahsederek konuya başlayabilir. Sonra çocuklara başka
terleyen (ısınan) olup olmadığını sorabilir. Konuya çocukların ilgisini
çektikten sonra onlara; - "Soğuk bir günde sıcakladığında nasıl
serinleyebilirsin?" diye sorarak çocukların cevaplarını dinler ve
tartışabilir. Çocukların da bu konuda sorular sorması için onları
cesaretlendirir. Öğretmen daha sonra çocuklarla sınıfa girerek "Sıcak
şeyleri nasıl soğutabileceğimizi veya soğuk şeyleri nasıl
ısıtabileceğimizi" anlatan deneyler yapabilir. Bu aşamada öğretmen
rehber olmak üzere çocukların bireysel veya gruplar halinde denemeler
yapmasına izin verir. Onlara sorular sorarak çocukların bilgi edinme
süreçlerini kolaylaştırır ve gözlenen değişiklikleri anlamalarını sağlar.
Öğretmen bu aşamada çocukların yaşayarak öğrenmelerine olanaklar sağlar ve
deney sonrasında bir birleri ile bilgileri paylaşmalarına fırsatlar verir.
Çocukların arkadaşları ile bilgileri paylaşmaları bilimsel tavır
geliştirmelerinde önemli bir adımdır ve net bir şekilde bilgilerin açığa
çıkmasını sağlar. 3.2. Öğrenilen Bilgilerin Diğer Bilgilerle Bütünleşmesi
İle İlgili Etkinlikler: Bu etkinlikte öğretmen ön plandadır. Çocuğun
edindiği bilgi ve kavramları benzer olaylarla genellemeyi ve varılan
sonuçların çocuğun yaşantısındaki olaylarla bağlantısını öğretir. Örneğin;
sıcak ve soğuk kavramından sonra öğretmen çocuklarla sıcak günlerde
serinlememiz veya soğuk günlerde ısınmamız için neler yapmamız gerektiğini
tartışabilir. Bu şekilde çocuk öğrendiği bilgilerle çevresinde denetim
kurmaya başlayarak, çevresel beklentileri ve duyarlılığını arttırır. 3.3.
Anlık Etkinlikler: Çocuğun günlük yaşamda her an karşılaşabileceği fen ve
doğaya ilişkin sorunlar ile bu sorunlara çocukların bulduğu çözüm
yollarını kapsar. Bu aşamada öğretmenin duyarlı olması ve çocuklarla
birlikteliği önemli bir konudur. Öğretmenin çocukları iyi gözlemlemesi
gereklidir. 4. FEN BİLGİSİ ÖĞRETİMİNİN KONULARI a. Çocuğun çevresindeki
nesneler. Nesnelerin boyut, renk, şekil, ölçü gibi özellikleri ve nesneler
arasındaki benzerlik ve farklılıklar, nesnelerin sınıflandırılması ve
sıralandırılması. b. Duyular ve işlevlerine ilişkin bilgiler. c. Bitki ve
hayvanlar gibi diğer canlıların özellikleri, canlı ve cansız varlıklar
arasındaki temel farklılıklar. d. Dünyamız ve uzayda oluşan olaylar ve
özellikleri. 5. FEN ve DOĞA KÖŞESİ Okulöncesi eğitim kurumlarında bir masa
veya köşe fen bilgisi çalışmaları için ayrılmalıdır. Bu köşede çocukların
doğadan toplayacakları taş, kabuk, böcek, yaprak, çiçek gibi malzemeler
sergilenebilir. Çocuklar topladıkları materyallerle çeşitli koleksiyonlar
yaparak, bunları biri birleri ile paylaşabilirler. Ayrıca bu köşede
çeşitli baklagiller (fasulye, nohut, mercimek gibi) ve tohumlar (arpa,
buğday gibi) da bulunur ve çocuklar konulara göre bunlarla farklı
çalışmalar yapabilirler. Bu malzemeler köşede kavanozlarda saklanabilir ve
çocuklar istediklerinde büyüteç ile bunları inceleme fırsatı bulabilirler.
Köşeye işlenecek konuya bağlı olarak resimli kitaplar, afişler, resim
bantları konabilir. Örneğin; hayvanlar ünitesi işlenirken köşenin
duvarları çocukların görebileceği yükseklikte hayvan afişleri ile
süslenebilir, çocukların incelemeleri için köşeye hayvan ansiklopedileri
konabilir. Ayrıca köşede çocukların çevreye olan duyarlılıklarını arttırmak
için hava grafikleri, sağlığın önemini anlatmak için, boy ve ağırlık
grafikleri bulunabilir. Çocuklar bu yolla havadaki değişiklikleri
izleyerek,grafiğe kaydedebilirler. 6. FEN KÖŞESİNDE BULUNMASI GEREKEN
MALZEMELER n Çocukların toplayıp biriktirebileceği tohum, yaprak, çiçek,
böcek gibi malzemeler. n Terazi n Büyüteç n Ölçme kapları n Ölçme
kaşıkları n Termometre n Mıknatıs n Saat n Pusula n Mezura, cetvel n
Dürbün n Küre n Elektrikli aletler (el feneri, saç kurutma makinesi,
piller, teller, ampuller) n Çeşitli mutfak eşyaları (süzgeç, huni, pipet,
plastik kaplar ve kovalar) n Un, tuz, şeker, toz boya, tutkal, mum,
tebeşir n Balon, naylon torbalar, tahta çubuklar n Fen ve doğa konusu ile
ilgili afişler n Bilim kitapları, slaytlar ve slayt makinesi n Bitki
çimlendirme kapları n Fasulye, nohut, mercimek gibi değişik baklagiller ve
tohumlar n Evcil hayvanlar ve bunlara ait yuvalar 7.FEN ve DOĞA KÖŞESİNİN
ÖNEMİ ve YARARLARI Fen ve doğa köşesi çocukların çevrelerini ve doğayı
araştırma ve tanımalarına düşündüklerini açıkça ve rahatlıkla ifade
edebilmelerine, sorgulama yoluyla meraklarını tatmin etmelerine fırsatlar
sağlaması açısından büyük bir öneme sahiptir. 7.1. Fen ve Doğa Köşesinin
Çocuklara Kazandırdıkları 1. Fen ve doğa çalışmaları çocuğun zihinsel, dil,
sosyal ve motor gelişimlerine katkıda bulunur. 2. Çocuğun çevreye ve
doğaya duyarlılığını arttırarak, yeni olumlu tavır ve tutumlar
geliştirmesini sağlar. 3. Çocukların ilgi alanlarını genişleterek, etkili
düşünmeyi öğretir ve problem çözme yeteneklerini geliştirir. 4. Çocuklar
fen ve doğa köşesinde yaptıkları deneylerle basit sonuçlardan
genellemelere gidebilirler. 5. Fen ve doğa köşesindeki çalışmalar
uygulamaya yönelik çalışmaları olduğundan öğrenilenler çocuklar için daha
kalıcı olur. 6. Fen ve doğa köşesinde çocuk başarısızlık endişesi duymadan
düşüncelerini rahatlıkla ortaya koyabildiği için çocukta yaratıcılığın
gelişmesi açısından da önemlidir. 8. FEN BİLGİSİ ÖĞRETİMİNDE ÖĞRETMENE
DÜŞEN GÖREVLER 1. Fen ve doğa etkinliklerini çocuğun gelişim düzeyine uygun
seçmelidir. 2. Seçilen deneylerin uygulamalarını önceden yapmalı,
kavramların doğruluğunu denetlemeli ve gerekli araç gereçleri eksiksiz
olarak hazırlamalıdır. 3. Çocuk bir problemin çözümü için çalışırken
öğretmen rehber konumunda olmalı, çocuğu özgür bırakmalı ve deneysel
düşünmelerini sağlamak için onları cesaretlendirmelidir. 4. Öğretmen
bilimsel bir süreci başlatabilmek için çocuğu cesaretlendirmeli ve teşvik
etmelidir. Örneğin; yüzen ve batan cisimlerle ilgili bir deneye başlamadan
önce öğretmen çocukların malzeme (tahta parçası, taş, tüy, yaprak gibi)
bulmaları için onları teşvik edebilir. 5. Öğretmen çocukların ilgisini
konuya çekmek ve onları harekete geçirmek için çocuklara çeşitli sorular
sormalıdır. Ancak bu sorular cevapları "Evet" veya "Hayır"
olacak şekilde kapalı uçlu sorular olmayıp, onların düşünmelerini ve beyin
fırtınası yaşamalarını sağlayacak şekilde açık uçlu olmalıdır. Örneğin;
öğretmen "Daha önce hiç kar gördün mü?" yerine "Karın
nereden geldiğini düşünüyorsun", "Sence kar nasıl
oluşuyor?" gibi sorular sormalı ve bütün cevapları dinleyerek
tartışmalıdır. Bu amaçla öğretmen genellikle sorularında "Niçin,
nereden, nasıl, ne zaman" gibi soru kelimeleri kullanmalıdır. 6.
Öğretmen çocukların yaratıcılıklarının gelişimi amacıyla, tek bir doğru
cevap arama yerine, çocuklardan bütün cevapları beklemeli ve çocukların
tümünü fikirlerini söylemeleri için cesaretlendirmelidir. 7. Öğretmen
deney esnasında çocukların kendi kendilerine doğru cevabı bulmaları için
onlara olanaklar yaratmalı ve onları cesaretlendirmelidir. 8. Öğretmen her
an esnek olmalı ve beklenilmeyen bir durum olduğunda hemen konuyu
çocukların ilgisini çeken yöne kaydırmalı ve tartışma başlatabilmelidir.
Örneğin; bir deney esnasında farklı bir alet çocukların ilgisini çektiğinde
olayı geçiştirmeyip, çocuklara bunu açıklamalıdır. 9. Öğretmen çocukların
yaşadıkları çevreye duyarlı olmalarını sağlamaları açısından onların
ilgilerini çevrelerine odaklayabilmelidir. Bu şekilde çocuk çevresinde
olup bitenlerin farkında olacak ve duyarlılık kazanacaktır. 10. Çocukların
çevrelerindeki dünyayı araştırarak, onlar için faydalı ve zararlı şeyleri
fark etmeleri açısından öğretmen yönlendirme yapabilir. Örneğin; öğretmen
fen etkinliğinde çocuklara hava, su, toprak gibi kaynakların önemini kavratabilir
ve bunların hangi durumlarda insan sağlığına zararlı olabileceklerini
tartışarak, çocukta erken yaşta çevre duyarlılığı ve sağlığını koruma
bilinci oluşturabilir. 11. Fen etkinlikleri bir gösteri olmayıp,
çocukların gözlem yapmaları ve soru sorarak keşfetmeleri üzerinde
odaklanmalıdır. 12. Öğretmen fen konuları ile çocukların gerçekdışı
korkularının üstesinden gelmesine yardımcı olabilir. Örneğin; gök
gürültüsünden korkan çocuklara, bilimsel yolla bunu açıklayabilir. 13.
Deney esnasında öğretmen çocukların sordukları soruları veya merak
ettiklere konuları cevaplayarak (veya cevabını tartışarak) konunun ve
kavramların yanlış anlaşılmasını engellemelidir. Eğer çocuk soru
sormuyorsa, öğretmen sorular sorarak çocukların doğru anlayıp
anlamadıklarını kontrol edebilir ve yanlış anlamalarını ortadan
kaldırabilir. 14. Konu işlerken çocuklar tarafından öğretmenin cevabını
bilmediği bir soru sorulduğunda, öğretmen içtenlikle bilmediğini
belirterek cevabı çocuklarla birlikte tartışmalıdır. Eğer öğretmen yalan söyler
veya çelişkili cevaplar verirse, çocuk bunu fark edebilir ve öğretmenine
güveni sarsılabilir. 15. Bazı bilimsel kavramların açıklanmasında öğretmen
çocuğun günlük yaşantısında kullandığı kelimelerden ve malzemelerden
yararlanmalıdır. Örneğin; doğudaki bir öğretmen renkleri anlatırken
"sarı" ile ilgili örnek vermesi gerektiğinde, "limon"
yerine "buğday" örneği verdiğinde çocuğun yaşantısı ile daha
uygun olabilir.Öğretmen böylece konuyu daha kolay açıklayabilir. 16. Öğretmen
çocuğun araştırma ve incelemesi için ona güvenli ve tehlikesiz bir ortam
hazırlamalıdır. 9. OKULÖNCESİ EĞİTİMDE FEN BİLGİSİ ÖĞRETİM YÖNTEMLERİ 9.1.
Deneyler: Bilimde bir gerçeği göstermek için yapılan denemelere
"deney" denir. Bir başka deyişle deney, şartları tarafımızdan
hazırlanarak doğa olaylarını tekrar etmektir. Okulöncesi eğitiminde fen
çalışmaları içinde deney yönteminin kullanılması, çocukların merak ve
araştırma duygularının geliştirilmesi, zihinsel yeteneklerini uyarması ve
ileri ki okul yaşantısında başarılı olmaları açısından önemli bir konudur.
Okulöncesi eğitimde fen çalışmalarında deneyler yapılmasının amacı
bilgilerin gösterilerek çocuğa aktarılması olmayıp, çocuğun fen ve doğa
ile ilgili olayları yaparak ve yaşayarak etkili bir şekilde öğrenmesidir.
9.1.1. Okulöncesi Çocuklar Açısından Deneyin Önemi ve Yararları 1.
Deneyler doğada olup biten olayların küçük çocuklar tarafından daha iyi
kavranabilmesi amacıyla yapılır. Bunun için deneylerin çocukların gelişim
düzeylerine uygun ve anlayabilecekleri şekilde olmaları gerekmektedir. 2.
Deney yaparak olaylar arası bağlantı kuran çocuklar doğaya ve yakın
çevrelerine daha fazla duyarlılık kazanabilirler. 3. Deney yöntemi ile
dikkat süreleri çok sınırlı olan bu yaş çocukları, farklı uyarıcılar ve
nesneler sayesinde dikkatlerini daha uzun bir süre bir konuda
toplayabilirler. Çünkü deney ortamı pasif etkinliklere oranla daha
hareketli ve daha çekicidir. 4. Deney yaparken çocuklar neden sonuç
ilişkisini kurabilirler ve problem çözmeyi öğrenebilirler. 5. Deneyler
çocukların büyük ve küçük kas gelişimlerini ve el-göz eşgüdümünü
destekleyici etkinliklerdir. 6. Çocuklar deney yaparken birçok yeni
kelimeler kazanabilir ve kelime hazineleri gelişebilir. 7. Deney yaparken
çocuğun kendisini rahat ifade edebilmesi, başarısızlık endişesi duymadan
çalışması, çocukta aldığı sorumluluğu yerine getirme, kurallara uyma,
paylaşma ve kendine güven duygularının gelişmesine yardımcı olur. Bütün
bunlar dikkate alındığında deney yöntemi çocukların bilişsel, duygusal,
psikomotor, dil ve sosyal gelişimleri açısından çok önemlidir. 9.1.2.
Deney Seçilirken ve Uygulanırken Göz Önünde Bulundurulması Gereken Konular
1. Deneyler çocukların gelişim düzeylerine uygun olmalı ve onlar için
zararlı bir öğe taşımamalıdır. 2. Uzun süreli deneyler çocukların
ilgisinin kaybolmasına neden olacağından, sonuçları kısa sürede
gözlenebilir deneyler seçilmelidir. 3. Etkili öğrenmeyi sağlamak için
çocuklar deneye aktif olarak katılmalıdırlar. 4. Bir günde birden fazla
deney yapılmamalıdır. Uzun süreli deneylerde (bitki çimlendirmek gibi)
sonucu aldıktan sonra başka bir deneye geçilmelidir. 9.1.3. Deneyde
Öğretmenin Rolü ve Dikkat Etmesi Gereken Konular 1. Öğretmen mutlaka
deneyi önceden kendisi denemeli ve sonuçlarını almalıdır. 2. Deney önceden
planlanmalı ve öğretmen gerekli tüm malzemeleri önceden hazırlamalıdır. 3.
Deney sırasında çocuğun bilmediği veya yeni karşılaştığı bir kavram veya
kelime geçtiğinde öğretmen bunu açıklamalı ve mümkün olabildiğince
tekrarlayarak pekiştirmelidir. 4. Deney sırasında öğretmen ara sıra
çocuklara açık uçlu sorular sorarak, anlayıp anlamadıklarını kontrol
etmeli ve yanlış anlamaları önlemelidir. 5. Yapılacak deney ve ünite
konusu arasındaki bağ çocuklara açıklanmalıdır. 6. Deney ve uygulamada
öğretmen çocuğun kendi kendine keşfetmesi için olanaklar yaratmalı ve
çocuğun başarı duygusunu tatmasını sağlamalıdır. 7. Çocukların bildikleri
olaylardan yola çıkarak, bilmediklerine geçmeli ve çocukların olaylar
arasında bağlantı kurmaları için öğretmen sorular sormalı ve
tartışmalıdır. 8. Deney sonucu öğretmen pekiştirmek amacıyla, sınıfça
tartışmalı ve çocuklara deneyle ilgili sorular yöneltmelidir. 9. Deneyde
öğretmen rehber konumunda olup, çocukların aktif katılımlarını
sağlamalıdır. Bu şekilde edinilen bilgiler çocuklar için daha kalıcı olur.
9.1.4. Deneyde Öğretmenin Karşılaşabileceği Sorunlar 1. Öğretmen her
üniteye uygun deney bulamayabilir. 2. Bazı deneyler tüm çabalara rağmen
başarısız sonuçlanabilir. Böyle bir durumda öğretmen doğruyu söylemeli ve
hatanın nereden kaynaklanabileceğini ilk adımdan başlayarak kontrol
etmelidir. 3. Öğretmen kesin sonuç alacağından emin olmadığı deneyleri
çocuklarla birlikte yapmamalıdır. 4. Kalabalık bir sınıfta deneyin
uygulanması zor olacağından, konuya bağlı olarak küçük gruplarla
çalışılabilir. 9.2. Bitki Yetiştirme: Okul öncesi eğitimde hayatımızda
önemli yer tutan bitkilerin nasıl yetiştirildikleri, büyümelerini
etkileyen faktörler, büyümelerindeki farklılıklar gibi bitkiler hakkındaki
bilgileri çocuklara öğretebilmek için fen bilgisi öğretiminde bazı
bitkiler yetiştirilebilir ve bu yolla çocuklara bitkilerin de yaşayan
canlı varlıklar olduğu kavratılabilir. Bitki yetiştirme çalışmaları
çocuklara gözlem yapma, sınıflandırma, ölçme, tanımlama gibi birçok
olanaklar sağlamaktadır. Bu amaçla çocuklar sınıfta saksılarda çim, çiçek,
fasulye, patates, havuç gibi bazı bitkiler yetiştirebilirler. Bitki
yetiştirmek pahalı bir etkinlik olmayıp, bu amaçla öğretmen yoğurt kutusu,
süt kutusu, pasta kalıbı, delinen mutfak eşyaları gibi artık malzemeleri
kullanabilir. Uygun olduğu durumlarda, bahçede marul, soğan, maydanoz gibi
bitkiler yetiştirilerek, çocukların gözleyerek öğrenmeleri sağlanabilir ve
ayrıca bunların bakımı ile ilgili sorumluluklar çocuklara verilebilir. Bu
şekilde çocuklar bitkilerin yetişmesini ve bakımını daha yakından
inceleyebilir ve öğrenmelerinin daha kalıcı olması sağlanabilir. Bitki
köşesi için öğretmen çocukların da yardımıyla; n Bitki ve meyvelerin
çekirdeklerini biriktirip, çocuklara bunları tanıtabilir ve uygun olanları
yetiştirebilir. n Gerek çocukların evden getirecekleri sebze ve meyveler,
gerekse çevreden toplanacak bitki ve çiçeklerle, bitki müzesi
hazırlanabilir ve çocuklarla bunlar etiketlenebilir. n Öğretmen çocuklarla
çevre gezileri yaparak doğal bitki örtüsünü inceleyebilir. 9.2.1. Bitki
Yetiştirme Çalışmalarının Amaçları 1. Çeşitli bitkilerin yetiştirilmesi
ile çocukların bitkileri tanımalarını sağlamak ve bilgi edinmelerini
kolaylaştırmak. 2. Çocukları değişik ilgi alanlarına yöneltmek. 3.
Çocukların olay ve nesneler arasında ilişki kurmalarını sağlamak. 4.
Çocukların çevrelerini algılamalarına yardımcı olmak ve çevre duyarlılığı
kazandırmak. 5. Çocuklar da akıl yürütme yeteneğini geliştirmek. 6.
Problem keşfetme ve çözme yeteneğini kazandırmak. 7. Kavram ve dil
gelişimlerine yardımcı olmak. 9.2.2. Bitki Yetiştirme Çalışmalarının
Çocuklara Kazandırdıkları 1. Çocuk bitki yetiştirerek, bitkinin yeşermesi
için havaya, suya ve ışığa ihtiyaç duyduğunu kavrar. 2. Bazı tohumların
yeşermesi ve bitkilerin topraktan çıkması için daha uzun süreye ihtiyaç
olduğunu görebilir. Bu yolla farklılık ve benzerlikleri karşılaştırabilir.
3. Doğru sonuçlara ulaşmak için uygun koşulların gerekliliğini
kavrayabilir. 9.2.3. Bitki Yetiştirme Çalışmalarında Öğretmenin Rolü 1.
Bitki yetiştirme esnasında öğretmenin rolü çocuklara rehberlik etmek,
onları gözleyerek desteklemek ve problem çıktığı durumlarda onlara yardım
etmektir. 2. Öğretmen mevsim ve çevresel koşulların uygunluğuna göre,
sınıf içi veya bahçede çocuklarla bitkiler dikilebilir, çocukların
bitkinin yetişmesini gözlemeleri için onları yönlendirebilir ve sorumluluk
verebilir. 3. Bitkiler büyürken tohumdan çıkma, ilk yaprak, ilk çiçek, boy
uzunluğu gibi özellikler çocuklarla birlikte bir grafik üzerinde
kaydedilebilir. Grafik sonuçları çocuklarla incelenerek, farklı yetiştirme
koşulları veya farklı bitkiler arasındaki benzerlik ve farklılıklar
nedenleri ile tartışılabilir. 4. Bitkiler büyürken çocuklar büyüme
şekillerini inceleyebilirler. Örneğin, sarmaşığın tırmanması, bezelye ve
fasulyenin sırığa sarılması ve marulun yapraklar halinde büyümesi gibi. 5.
Bazı bitkilerin yetiştirilmesinin çok uzun süre aldığı durumlarda, aşama
aşama resimleri ve slaytları çekilerek, daha sonra bunlar çocuklarla
incelenebilir
Yasemin Aktaş
Etiketler: